Ύστερα από τον Σαχτούρη και απ' την αποχώρηση παλαιότερα άλλων διαλεχτών συνομηλίκων που ξεχώρισαν (Σινόπουλου, Αλεξάνδρου, Παπαδίτσα, Κατσαρού, Καρούζου), έφυγε απροσδόκητα και ένας απ' τους πρώτους της γενιάς μας. Λέγω απροσδόκητα, γιατί παρ' όλη την επιδεινούμενη υγεία του, μπορώ να βεβαιώσω πως διατηρούσε ώς το τέλος μια πνευματική διαύγεια και ενδιαφέρον συνεχές για όλα τα προβλήματα της τέχνης και τα γενικότερα και της επικαιρότητας. Δεν είναι ώρα φυσικά για μια συνολικότερη αποτίμηση, αλλά καταπνίγοντας τη θλίψη από την απώλεια του φίλου μου δεν θα κρίνω, αλλά αφήνομαι στους παρακάτω διαλογισμούς:
Πίσω απ' τη γενιά μας, τη γενιά του Αναγνωστάκη, υπήρξε η άλλη των πατέρων μας του νεωτερικού μεσοπολέμου. Μια γενιά από χωριστούς χωροδεσπότες των γραμμάτων, ο καθείς με την αυλή του: άλλη ο Σεφέρης και άλλη ο Ελύτης, ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος, ο Ρίτσος. Πλήρης η διαφορά από τη δική μας στην οποία επικρατούσε μια (ανεξάρτητη από την πολιτική της σηματοδότηση) συντροφική αλληλεγγύη. Στην αλληλεγγύη αυτή ο Αναγνωστάκης συνεργούσε, και από μια στιγμή και έπειτα πρωτοστατούσε με το “ήθος” και με τη λεπτή “ευαισθησία” του. Και τα δύο συναρτημένα με την αστική καταγωγή και την παιδεία του: με τη “λογοτεχνικότητά” του ως πυξίδα.
Με τα όπλα αυτά προσήλθε και υπηρέτησε αδιάρρηκτα και την ιδεολογία και την ποίηση. Με το ήθος του υπηρέτησε με απόλυτη συνέπεια το κίνημα αλλά ως "αστός" με την ατομική συνείδησή του και ως ποιητής με την πυξίδα της ευαισθησίας του, ως ακτιβιστής αυτής της λογοτεχνικότητας, θέλησε και μπόρεσε να ελέγξει χρόνιες δυσλειτουργίες και στρεβλώσεις του πολιτικού και του αισθητικού κατεστημένου. Μακριά από κάθε είδους καθηλώσεις: απ' τις ντιρεκτίβες του συστήματος και απ' τις οκνηρίες της παράδοσης. Διακριτικά παρών αδιαλείπτως σαν σε μια προσωπική υπόθεση και στη συντεχνία και στο κίνημα.
Έτσι διαφοροποιείται εξ αρχής και ως ποιητής απ' τους συνομηλίκους του. Εκείνοι, στην αντιστασιακή τους πάντως φάση, στρέφονται εξ ολοκλήρου προς τα εδώ, προς τη θέα και το χρέος του συνόλου, και ως εκ τούτου η φωνή τους είναι υμνητική, ρητορική, εξωστρεφής. Ο Αναγνωστάκης ξεκινά αντίστροφα, απ' την αγωνία του προσώπου για να φτάσει στη συλλογική δοκιμασία. Και η γλώσσα του είναι επίσης διακριτική και κριτική - πάντως απέριττη. Μακριά απ' την απολιθωμένη θεσμική και συντεχνιακή παράδοσή της και κοντά στην “ομιλία”, στη “συνομιλία” και στην “ομιλούσα σκέψη”. Ανταποκρινόμενη προς τον ορίζοντα προσδοκιών της εποχής του, όπως είχε κάνει με τη γλώσσα στη ική του εποχή ο Καρυωτάκης.
Μια ατομική στάση και γλώσσα καταναγκασμένη σε μια περιπέτεια κοινωνικής αναφοράς -μια περιπέτεια απαιτητική σχεδιασμών μεγάλων αφηγήσεων- δεν είναι εύκολη ως σύζευξη. Και ο Αναγνωστάκης την εκπλήρωσε με εσωτερικόν αγώνα, μη υπολογίζοντας το τίμημα. Τη στιγμή που οι συνομήλικοί του βρήκαν εξ αρχής ή καθ' οδόν άλλες “μεθόδους” (ο Σαχτούρης, λ.χ., εξ αρχής το πνεύμα και το κλίμα των παραλογών χυμένα σε εξπρεσιονιστικά καλούπια και αντιθέτως καθ' οδόν ο Κατσαρός μια αλά Μπρόνσκι -εν αγνοία του- μισό και Καβαφική και μισό Εγγονοπουλική ρωμαϊκής υφής σκηνοθείας) ο Αναγνωστάκης βρήκε άλλους τρόπους για να κλιμακώσει, να αρχιτεκτονήσει από ενότητα σε ενότητα των συλλογών του (Eποχές -Συνέχειες - Περιθώρια - ΥΓ.) με δραματικότητα και υπόγεια ειρωνεία και έτσι να αναπαραστήσει εμπληρωματικά την ιδεολογία αφ' ενός ως μύηση για την κατάκτησή της και αφ' ετέρου ως συμβολική ενός απωλεσθέντος παραδείσου.
Και το τίμημα αυτού του εσωτερικού αγώνα; Μια ποίηση κλεψύδρας, που λιγόστευε συνειδητά από εγνωσμένη ολιγάρκεια, κωδικοποιώντας και ομολογώντας επανειλημμένα στα ποιήματά του ως αρχή ποιητικής τη σιωπή. Στην οποία και κατέληξε ενωρίτατα, αφήνοντας ως πικρή παραμυθία για τον αναγνώστη πως η ολιγογραφία είναι και καλλιγραφία. Τέοιου είδους διαλογισμούς μου έφερε σαν δάκρυα στα μάτια ο θάνατος του φίλου μου. Και τον αποχαιρετώ με αυτή μου τη χειρονομία: ραίνοντας την ώρα του μεγάλου ταξιδιού του με τα κριτικά αυτά δαφνόφυλλα τη μνήμη του.
