Εξετάζεται σε πολλά επάλληλα επίπεδα ο διάλογος του Καβάφη με την Ιστορία στην ποίησή του π.χ. στη διαστρωμάτωση της πόλης των ιδεών του, στη μυθοποίηση της ερωτικής αναπόλησης (μεταξύ επιθυμίας και στέρησης), στην γένεση, την κατεργασία, τους στόχους και την απήχηση της καλλιτεχνικής εμπειρίας, στην έννοια του μικρού και μεγάλου αισθητικού, στο πέρασμα από τα ψυχολογικά και πολιτιστικά διλήμματα στα στάδια του συγκρητισμού, στην κοινωνικοποίηση του παρόντος μέσω του ιστορικού παρελθόντος. Αυτά και άλλα αναπτύσσονται σαν πραγματογνωμοσύνες επί τη βάση αφορμήσεων και κινήτρων συγκεκριμένων κειμένων (λ.χ. Φωνές, Θερμοπύλες, Νέοι της Σιδώνος, Ανέκδοτα ποιήματα). Και ο τόμος κλείνει με μια ευρεία χαρτογράφηση της ιστορικής ανθρωπογεωγραφίας από όταν άντλησε βαθμηδόν τη θεματική, την ιδεολογία και την ποιητική του ο Καβάφης.